yahoo
TỔNG ĐÀI TƯ VẤN
1900.6180

Phác đồ dướng dẫn chuẩn đoán bệnh tay-chân-miệng của Bộ Y tế  12:11 11/11/2012

Dưới đây là phác đồ chẩn đoán bệnh chân-tay-miệng mà bộ y tế ban hành, hướng dẫn cụ thể việc chẩn đoán, điều trị cho tuyến dưới. [..]

        

   I. ĐẠI CƯƠNG

          - Bệnh tay-chân-miệng là bệnh truyền nhiễm lây từ người sang người, dễ gây thành dịch do vi rút đường ruột gây ra. Hai nhóm tác nhân gây bệnh thường gặp là Coxsackie virus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Biểu hiện chính là tổn thương da, niêm mạc dưới dạng phỏng nước ở các vị trí đặc biệt như niêm mạc miệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân, mông, gối. Bệnh có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm não-màng não, viêm cơ tim, phù phổi cấp dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện sớm và xử trí kịp thời. Các trường hợp biến chứng nặng thường do EV71. 

          - Bệnh lây chủ yếu theo đường tiêu hoá. Nguồn lây chính từ nước bọt, phỏng nước và phân của trẻ nhiễm bệnh.

          - Bệnh tay-chân-miệng gặp rải rác quanh năm ở hầu hết các địa phương. Tại các tỉnh phía Nam, bệnh có xu hướng tăng cao vào hai thời điểm từ tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 12 hàng năm.

          - Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt tập trung ở nhóm tuổi dưới 3 tuổi. Các yếu tố sinh hoạt tập thể như trẻ đi học tại nhà trẻ, mẫu giáo, đến các nơi trẻ chơi tập trung là các yếu tố nguy cơ lây truyền bệnh, đặc biệt là trong các đợt bùng phát.

 II. CHẨN ĐOÁN

 1. Lâm sàng:

          1.1. Triệu chứng lâm sàng:

          a) Giai đoạn ủ bệnh: 3-7 ngày.

          b) Giai đoạn khởi phát: Từ 1-2 ngày với các triệu chứng như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng, biếng ăn, tiêu chảy vài lần trong ngày.

          c) Giai đoạn toàn phát: Có thể kéo dài 3-10 ngày với các triệu chứng điển hình của bệnh:

          - Loét miệng: vết loét đỏ hay phỏng nước đường kính 2-3 mm ở niêm mạc miệng, lợi, lưỡi, gây đau miệng, bỏ ăn, bỏ bú, tăng tiết nước bọt.

          - Phát ban dạng phỏng nước: Ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông; tồn tại trong thời gian ngắn (dưới 7 ngày) sau đó có thể để lại vết thâm, rất hiếm khi loét hay bội nhiễm.

          - Sốt nhẹ.

          - Nôn.

          - Nếu trẻ sốt cao và nôn nhiều dễ có nguy cơ biến chứng.

          - Biến chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp thường xuất hiện sớm từ ngày 2 đến ngày 5 của bệnh.

          d) Giai đoạn lui bệnh: Thường từ 3-5 ngày sau, trẻ hồi phục hoàn toàn nếu không có biến chứng.

          1.2. Các thể lâm sàng:

          - Thể tối cấp: Bệnh diễn tiến rất nhanh có các biến chứng nặng như suy tuần hoàn, suy hô hấp, hôn mê dẫn đến tử vong trong vòng 24-48 giờ.

          - Thể cấp tính với bốn giai đoạn điển hình như trên.

          - Thể không điển hình: Dấu hiệu phát ban không rõ ràng hoặc chỉ có loét miệng hoặc chỉ có triệu chứng thần kinh, tim mạch, hô hấp mà không phát ban và loét miệng.

          2. Cận lâm sàng:

          2.1. Các xét nghiệm cơ bản:

          - Công thức máu: Bạch cầu thường trong giới hạn bình thường. Bạch cầu tăng trên 16.000/mm3 thường liên quan đến biến chứng

          - Protein C phản ứng (CRP) (nếu có điều kiện) trong giới hạn bình thường (< 10 mg/L).

          - Đường huyết, điện giải đồ, X quang phổi đối với các trường hợp có biến chứng từ độ 2b.

          2.2. Các xét nghiệm theo dõi phát hiện biến chứng:

          - Khí máu khi có suy hô hấp

          - Troponin I, siêu âm tim khi nhịp tim nhanh ≥ 150 lần/phút, nghi ngờ viêm cơ tim hoặc sốc.

          - Dịch não tủy:  

          + Chỉ định chọc dò tủy sống khi có biến chứng thần kinh hoặc không loại trừ viêm màng não mủ. 

          + Xét nghiệm protein bình thường hoặc tăng, số lượng tế bào trong giới hạn bình thường hoặc tăng, có thể là bạch cầu đơn        nhân hay bạch cầu đa nhân ưu thế.

          2.3. Xét nghiệm phát hiện vi rút (nếu có điều kiện) từ độ 2b trở lên hoặc cần chẩn đoán phân biệt:

          Lấy bệnh phẩm hầu họng, phỏng nước, trực tràng, dịch não tuỷ để thực hiện xét nghiệm RT-PCR hoặc phân lập vi rút chẩn đoán       xác định nguyên nhân.

          2.4. Chụp cộng hưởng từ não:

          Chỉ thực hiện khi có điều kiện và khi cần chẩn đoán phân biệt với các bệnh lý ngoại thần kinh.

          3. Chẩn đoán:

          3.1. Chẩn đoán ca lâm sàng: Dựa vào triệu chứng lâm sàng và dịch tễ học.

          - Yếu tố dịch tễ: Căn cứ vào tuổi, mùa, vùng lưu hành bệnh, số trẻ mắc bệnh trong cùng một thời gian.

          - Lâm sàng: Phỏng nước điển hình ở miệng, lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông, kèm sốt hoặc không.

          3.2. Chẩn đoán xác định:

          - Xét nghiệm RT-PCR hoặc phân lập có vi rút gây bệnh.

          4. Chẩn đoán phân biệt:

          4.1. Các bệnh có biểu hiện loét miệng:

          Viêm loét miệng (áp-tơ): Vết loét sâu, có dịch tiết, hay tái phát.

          4.2. Các bệnh có phát ban da:

          - Sốt phát ban: hồng ban xen kẽ ít dạng sẩn, thường có hạch sau tai.

          - Dị ứng: hồng ban đa dạng, không có phỏng nước.

          - Viêm da mủ: Đỏ, đau, có mủ.

          - Thuỷ đậu: Phỏng nước nhiều lứa tuổi, rải rác toàn thân.

          - Nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu: mảng xuất huyết hoại tử trung tâm.

          - Sốt xuất huyết Dengue: Chấm xuất huyết, bầm máu, xuất huyết niêm mạc.

          4.3. Viêm não-màng não:

          - Viêm màng não do vi khuẩn.

          - Viêm não-màng não do vi rút khác.

          4.4. Nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn, viêm phổi.

          5. Biến chứng:

          5.1. Biến chứng thần kinh:  Viêm não, viêm thân não, viêm não tủy, viêm màng não.

          - Rung giật cơ (myoclonic jerk, giật mình chới với): Từng cơn ngắn 1-2 giây, chủ yếu ở tay và chân, dễ xuất hiện khi bắt đầu giấc ngủ hay khi cho trẻ nằm ngửa.

          - Ngủ gà, bứt rứt, chới với, đi loạng choạng, run chi, mắt nhìn ngược.

          - Rung giật nhãn cầu.

          - Yếu, liệt chi (liệt mềm cấp).

          - Liệt dây thần kinh sọ não.

          - Co giật, hôn mê là dấu hiệu nặng, thường đi kèm với suy hô hấp, tuần hoàn.

          - Tăng trương lực cơ (biểu hiện duỗi cứng mất não, gồng cứng mất vỏ)

          5.2. Biến chứng tim mạch, hô hấp: Viêm cơ tim, phù phổi cấp, tăng huyết áp, suy tim, trụy mạch.

          - Mạch nhanh > 150 lần/phút.

          - Thời gian đổ đầy mao mạch chậm trên 2 giây.

          - Da nổi vân tím, vã mồ hôi, chi lạnh. Các biểu hiện rối loạn vận mạch có thể chỉ khu trú ở 1 vùng cơ thể (1 tay, 1 chân,...)

          - Giai đoạn đầu có huyết áp tăng (HA tâm thu: trẻ dưới 1 tuổi ³ 110 mmHg, trẻ từ 1-2 tuổi ≥ 115 mmHg, trẻ trên 2 tuổi ≥ 120 mmHg), giai đoạn sau mạch, huyết áp không đo được.

          - Khó thở: Thở nhanh, rút lõm ngực, khò khè, thở rít thanh quản, thở nông, thở bụng, thở không đều.

          - Phù phổi cấp: Sùi bọt hồng, khó thở, tím tái, phổi nhiều ran ẩm, nội khí quản có máu hay bọt hồng.

          6. Phân độ lâm sàng:

          6.1. Độ 1: Chỉ loét miệng và/hoặc tổn thương da.

          6.2. Độ 2:

          6.2.1. Độ 2a: có một trong các dấu hiệu sau:

          + Bệnh sử có giật mình dưới 2 lần/30 phút và không ghi nhận lúc khám

          + Sốt trên 2 ngày, hay sốt trên 390C, nôn, lừ đừ, khó ngủ, quấy khóc vô cớ.

          6.2.2. Độ 2b: có dấu hiệu thuộc nhóm 1 hoặc nhóm 2 :

          * Nhóm 1: Có một trong các biểu hiện sau:

          - Giật mình ghi nhận lúc khám.

          - Bệnh sử có giật mình ≥ 2 lần / 30 phút.

          - Bệnh sử có giật mình kèm theo một dấu hiệu sau:

          + Ngủ gà

          + Mạch nhanh > 150 lần /phút (khi trẻ nằm yên, không sốt)

          + Sốt cao ≥ 39oC không đáp ứng với thuốc hạ sốt

          * Nhóm 2: Có một trong các biểu hiện sau:

          - Thất điều: run chi, run người, ngồi không vững, đi loạng choạng.

          - Rung giật nhãn cầu, lác mắt.

          - Yếu chi hoặc liệt chi.

          - Liệt thần kinh sọ: nuốt sặc, thay đổi giọng nói…

          6.3.  Độ 3: có các dấu hiệu sau:

          - Mạch nhanh > 170 lần/phút (khi trẻ nằm yên, không sốt).

          - Một số trường hợp có thể mạch chậm (dấu hiệu rất nặng).

          - Vã mồ hôi, lạnh toàn thân hoặc khu trú.

          - HA tăng.

          - Thở nhanh, thở bất thường: Cơn ngưng thở, thở bụng, thở nông, rút lõm ngực, khò khè, thở rít thanh quản.

           - Rối loạn tri giác (Glasgow < 10 điểm).

          - Tăng trương lực cơ.

          6.4. Độ 4:  có một trong các dấu hiệu sau:

          - Sốc.

          - Phù phổi cấp.

          - Tím tái, SpO2 < 92%.

          - Ngưng thở, thở nấc.

Chú ý:  Khi con bạn có các biểu hiện của bệnh tay-chân-miệng hãy gọi điện đến tổng đài 1900.6180 để nhận được sự tư vấn cụ thể.

 Tag: suc khoe tre em,  tu van suc khoe, suc khoe va doi song 

                                                                                                                                                                          BS. Đoàn Hằng